Defensie als groeimarkt: Sophie van de Graaff en Eline Mooring schrijven een opinie voor het FD

Europa investeert miljarden in de herbewapening. Een enorme impuls voor innovatieve bedrijven die zich (willen) richten op de defensiesector. Maar wie instapt, betreedt een juridisch mijnenveld.

Onze boodschap: denk op tijd aan je compliance beleid.

Waarom compliance cruciaal is voor nieuwkomers in defensie

De miljarden die Europa nu vrijmaakt voor herbewapening bieden enorme kansen voor bedrijven. De vraag of de Nederlandse industrie deze investeringsgolf wel aankan, is dan ook terecht. Wat te weinig aandacht krijgt, is dat nieuwkomers op de defensiemarkt moeten voldoen aan strikte wet- en regelgeving. Naleving daarvan is complex, terwijl overtredingen grote gevolgen kunnen hebben.

Bedrijven die goederen, technologie of diensten leveren met een militair of zogenaamd ‘dual-use’ karakter (inzetbaar voor zowel civiele als militaire toepassingen), vallen onder een uitgebreid stelsel van nationale en internationale wetgeving. Deze regels bepalen onder welke voorwaarden producten (waaronder software en technologie) en diensten mogen worden geëxporteerd naar andere landen, ontvangers of eindgebruikers. Om aan die eisen te voldoen, moeten bedrijven beschikken over robuuste interne controle processen. Defensie en veiligheidsdiensten rekenen daar ook op bij hun handelspartners.

Strikte protocollen 

Bedrijven die kritieke of gecertificeerde diensten leveren aan het ministerie van Defensie, moeten voldoen aan de Algemene Beveiligingseisen Defensie Opdrachten (ABDO). Zij zijn verplicht die naleving te garanderen. Concreet betekent dit dat ze strikte defensiebeveiligingsprotocollen moeten volgen op het gebied van bestuur, personeel, fysieke beveiliging en cybersecurity.

Voor bedrijven die tot nu toe alleen voor de gewone (civiele) markt produceerden of voor start-ups die zich op defensie richten, dreigt het risico dat zij dit complexe juridische kader over het hoofd zien, met alle gevolgen van dien. Wat daarbij vaak aan de aandacht ontsnapt, is dat een product dat oorspronkelijk is ontworpen voor de civiele markt, al snel kwalificeert als militair goed zodra het op verzoek van Defensie wordt aangepast voor militair gebruik. Daar komt bij dat export controleregels niet alleen gelden voor fysieke leveringen van militaire en dual-use goederen, maar ook voor overdracht van technologie en kennis, bijvoorbeeld via de telefoon, e-mail, cloudopslag of anderszins samenwerking met buitenlandse partijen. De juridische grenzen zijn complex, versnipperd en bovendien voortdurend in beweging.

Bedrijven die hun processen hier niet op inrichten, lopen aanzienlijke risico’s: van boetes en reputatieschade tot inbeslagname van goederen of zelfs strafrechtelijke vervolging van het bedrijf en/of de bestuurders. Handhavers letten daarbij steeds scherper op de nalevingsmaatregelen die een bedrijf heeft genomen. Was er een compliance programma? Werden eindgebruikers gescreend? Werden signalen van omzeiling of onjuiste categorisering van dual-usegoederen serieus genomen?

Persoonlijk risico 

Deze vragen spelen niet alleen richting autoriteiten, maar ook binnen de onderneming zelf en in de relatie met handelspartners. Als een gebrekkig compliancebeleid leidt tot schade bij handelspartners – bijvoorbeeld door een onverwacht afgewezen vergunning of een stilgelegde transactie – is de onderneming doorgaans aansprakelijk. Bestuurders lopen ook een persoonlijk risico: compliancebeleid behoort tot de kerntaken van het bestuur, en schade door een gebrekkig compliance beleid kan in sommige gevallen door de onderneming of haar handelspartners op de bestuurders worden verhaald. Bedrijven én bestuurders dienen zich van deze risico’s bewust te zijn.

Juist de kleine, innovatieve bedrijven die een sleutelrol spelen in de technologische vernieuwing van de defensiesector, zijn extra kwetsbaar. Zij beschikken vaak niet over de kennis en mankracht om een stevig compliance kader op te zetten, en kunnen daardoor onbedoeld de grenzen van het toelaatbare overschrijden.

De miljarden voor defensie zijn welkom én noodzakelijk. Maar wie nu instapt in deze groeimarkt, moet zich scherp bewust zijn van het juridische speelveld waarin hij zich begeeft. Een goed doortimmerd compliance beleid is daarbij geen luxe, maar pure noodzaak.