Russische sancties: kunnen aandelen dan nog worden overgedragen?
In een recente uitspraak stelde de Ondernemingskamer dat bevroren aandelen in een uitkoopprocedure alleen kunnen worden overgedragen via consignatie van de uitkoopprijs. Dit betekent dat de koopprijs van de aandelen niet rechtstreeks aan de gesanctioneerde aandeelhouder wordt betaald, maar wordt gestort in een aparte kas voor bewaring (consignatiekas). Uit een opinie van de Europese Unie blijkt dat dit vraagstuk echter minder gecompliceerd ligt: bevroren aandelen kunnen onder omstandigheden ook regulier worden overgedragen zolang de opbrengst direct wordt bevroren.
Wat speelde er in deze zaak?
Cicerone exploiteerde via Oekraïense werkmaatschappijen tankstation in Oekraïne. De vennootschap was oorspronkelijk een joint venture tussen SOI met een belang van 51% en Todwick met een belang van 49%. In 2022 werd de ultimate beneficiary owner (UBO) van Todwick op de EU sanctielijst geplaatst, met als gevolg dat de aandelen van Todwick in Cicerone bevroren zijn. Cicerone raakte door de Russische inval in Oekraïne in 2022 in ernstige financiële problemen. SOI verstrekte vervolgens noodfinanciering aan Cicerone, waardoor het aandelenbelang van Todwick verwaterde tot minder dan 5%. SOI startte daarna een uitkoopprocedure bij de Ondernemingskamer, zodat SOI ook de resterende aandelen van Todwick zou verkrijgen.
In een uitkoopprocedure kan een aandeelhouder die minstens 95% van de aandelen houdt, de rechter vragen om de overige aandeelhouders te verplichten hun aandelen over te dragen. Normaal gesproken stelt de Ondernemingskamer de prijs van de aandelen vast en stelt zij een redelijke termijn vast voor de minderaandeelhouder(s) om deze aandelen over te dragen. De bevriezing van de aandelen maakten deze zaak ingewikkelder.
De Ondernemingskamer stelde dat Todwick door het sanctieregime de aandelen niet vrijwillig kon en mocht overdragen en daarvoor ook geen betaling voor mocht krijgen. Daarom werd een uitzondering gemaakt op de gebruikelijke regel dat de aandeelhouder eerste de kans krijgt om vrijwillig aan de veroordeling tot uitkoop te voldoen. Na de vaststelling van de waarde van de aandelen kon de overdracht plaatsvinden door storting van de koopprijs, met rente, in de consignatiekas.
Een asset freeze betekent niet automatisch dat aandelen niet kunnen worden overgedragen
Het oordeel van de Ondernemingskamer in de bovenstaande zaak lijkt erop af te stevenen dat een bevriezing van tegoeden normale overdracht van aandelen blokkeert. Dat uitgangspunt lijkt te absoluut. Uit een opinie van de Europese Commissie van 27 mei 2021 volgt dat wijzigingen in bevroren tegoeden onder omstandigheden mogelijk zijn, zolang de bevriezing zelf in stand blijft. Het doel is dat de gesanctioneerde partij de tegoeden niet kan gebruiken.
Voor bevroren aandelen betekent dit dat de verkoop tegen een marktconforme prijs in beginsel mogelijk is tenzij zolang de opbrengst direct wordt bevroren. Op die manier heeft de verkoop geen materieel effect op de bevriezing en de totale waarde van de tegoeden, alleen op de samenstelling daarvan.
Conclusie voor de praktijk
Voor ondernemingen die te maken krijgen met bevroren aandelen betekent deze uitspraak niet dat reguliere overdracht van die aandelen per definitie onmogelijk is. Een asset freeze staat er in beginsel niet aan in de weg dat bevroren aandelen worden overgedragen, zolang de opbrengst direct wordt bevroren en de sanctieregels materieel worden nageleefd.
In de praktijk ligt het daarom voor de hand om eerst te onderzoeken of de aandelen vrijwillig kunnen worden geleverd, bijvoorbeeld tegen betaling van de koopprijs op een bevroren bankrekening van de overdragende partij of via een escrow-arrangement. Pas als vrijwillige levering binnen een redelijke termijn uitblijft, komt overdracht via consignatie in beeld.
Wordt gekozen voor consignatie, dan verdient bijzondere aandacht dat de in de consignatiekas gestorte gelden niet automatisch worden bevroren. Partijen doen er daarom verstandig aan om tijdig afstemming te zoeken met het Ministerie van Financiën als beheerder van de consignatiekas en te laten bevestigen dat de koopsom direct wordt bevroren. Zo wordt voorkomen dat een transactie die juist bedoeld is om sanctie-compliant te zijn, alsnog tot een sanctierisico leidt.
