Wraking van een rechter

Een rechter kan worden gewraakt als er feiten of omstandigheden zijn waardoor zijn onpartijdigheid schade zou kunnen lijden. Het gaat dan niet alleen om situaties waarin de rechter daadwerkelijk bevooroordeeld is. Zo kan ook de schijn van partijdigheid al voldoende zijn. Maar de lat ligt hoog: de vrees voor vooringenomenheid moet objectief gerechtvaardigd zijn.  

Wat is wraking? 

Wraking is het recht van een procespartij om een rechter die haar zaak behandelt, te laten vervangen wegens (de schijn van) partijdigheid. De regeling is neergelegd in de artikelen 36 tot en met 39 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv). 

Uitgangspunt is dat een rechter uit hoofde van zijn aanstelling onpartijdig wordt vermoed te zijn. Wraking is dus geen standaardinstrument om een rechter te vervangen als de procedure niet naar wens verloopt. Voor een geslaagd wrakingsverzoek is nodig dat er sprake is van uitzonderlijke omstandigheden die een zwaarwegende aanwijzing opleveren voor partijdigheid of voor schijn daarvan. 

Twee maatstaven: subjectieve en objectieve onpartijdigheid 

Bij de beoordeling van een wrakingsverzoek wordt onderscheid gemaakt tussen twee criteria: 

1. Subjectieve partijdigheid ziet op de persoonlijke overtuiging of instelling van de rechter: is de rechter daadwerkelijk vooringenomen? 
2. Objectieve (schijn van) partijdigheid ziet op feiten en omstandigheden die bij een objectieve waarnemer de vrees voor partijdigheid rechtvaardigen. 

Beide vormen kunnen grond voor wraking opleveren. In de praktijk zijn wrakingsverzoeken die slagen meestal gebaseerd op objectieve schijn van partijdigheid, omdat subjectieve vooringenomenheid zelden aantoonbaar is. 

Aan welke eisen moet een wrakingsverzoek voldoen? 

Een wrakingsverzoek is aan de volgende formele vereisten gebonden: 

• Tijdigheid: het verzoek moet worden gedaan zodra de feiten of omstandigheden die aanleiding geven tot wraking, aan de verzoeker bekend zijn geworden. 
• Schriftelijk of mondeling: in beginsel wordt het verzoek schriftelijk ingediend. Tijdens een zitting kan het ook mondeling. 
• Gemotiveerd: het verzoek moet de feiten en omstandigheden vermelden waaruit de vrees voor partijdigheid volgt.  
• Concentratie van gronden: alle feiten en omstandigheden die het verzoek ondersteunen, moeten tegelijk worden voorgedragen. 

Wat zijn de gevolgen van een wrakingsverzoek? 

Zodra een wrakingsverzoek is ingediend, wordt de behandeling van de hoofdzaak geschorst. De rechter van wie wraking is verzocht, onthoudt zich van verdere bemoeienis met de zaak. Alleen handelingen waarvan geen uitstel kan worden verlangd mogen in uitzonderingsgevallen toch worden verricht. 

Het verzoek wordt behandeld door een meervoudige wrakingskamer, waarvan de rechter die wordt gewraakt geen deel uitmaakt. Zowel de verzoeker als de rechter worden gehoord.  

Wat betekent dit voor de praktijk? 

Wraking is een serieus en belangrijk instrument dat rechtvaardige procesvoering beschermt, maar geen kans van slagen heeft als het wordt gebruikt om een procedure te vertragen of van een onwelgevallige rechter af te komen. Bovendien wordt een klein deel van de wrakingsverzoeken toegewezen: slechts 2-4%. 

Wraking is een specifiek rechtsmiddel. De begeleiding van een advocaat is daarbij onmisbaar. Heeft u vragen over uw situatie? Wij denken graag met u mee.