EU-sancties: wanneer is een betaling indirect verboden?

16-11-'26

Betaling aan een niet-gesanctioneerde partij kan onder EU-sancties toch verboden zijn als gesanctioneerde personen de tegoeden daadwerkelijk kunnen verkrijgen. Een enkele aanspraak op zeggenschap of een theoretische mogelijkheid is niet genoeg: het risico moet blijken uit objectieve gegevens en voldoende waarschijnlijk zijn.

Dat verduidelijkt het Hof van Justitie in zijn arrest van 15 oktober 2026 in zaak C‑842/24, DNO Yemen.

Waar gaat de zaak over?

De zaak draait om een arbitraal vonnis over olie- en gasovereenkomsten in Jemen. Het Jemenitische Ministry of Oil and Minerals en de staatsonderneming YOGC hadden olie- en gasovereenkomsten gesloten met DNO, Petrolin, Moe en Dove. Die bedrijven trokken zich in januari 2015 terug, nadat de Houthi’s Sanaa hadden ingenomen. In een ICC-arbitrage zijn DNO, Petrolin en Moe vervolgens veroordeeld tot schadevergoeding aan het ministerie en YOGC.

Vervolgens is een vernietigingsprocedure gestart, omdat de schuldenaren vonden dat de betaling indirect terecht kon komen bij personen die onder de EU-sancties voor Jemen vielen. Het Cour d’Appel in Frankrijk oordeelde dat er geen zeggenschap van de Houthi’s over het ministerie of YOGC was aangetoond en dat er dus moest worden uitgekeerd.

Daarop is het vonnis in Noorwegen uitvoerbaar verklaard. DNO heeft op 4 december 2023 het nettobedrag uitsluitend aan het ministerie betaald, nadat YOGC haar rechten aan het ministerie had overgedragen. In cassatie stellen DNO en Petrolin dat het hof ten onrechte zeggenschap als voorwaarde heeft gesteld. Volgens hen had het Hof moeten onderzoeken of de tegoeden de gelijste personen ten goede konden komen, ook als er geen zeggenschap was.

De prejudiciële vragen, gesteld door het Franse Hof van Cassatie, komen neer op het volgende:

  1. Kan betaling aan een niet-gesanctioneerde overheidsentiteit indirecte terbeschikkingstelling aan een gesanctioneerde entiteit inhouden?
  2. Ontstaat er een vermoeden van zeggenschap bij rivaliserende aanspraken op zeggenschap?
  3. Volstaat een redelijk risico dat de tegoeden gesanctioneerde personen ten goede komen?

Kan een betaling aan een niet-gesanctioneerde overheidsentiteit onrechtstreekse terbeschikkingstelling zijn?

Ja, op voorwaarde dat de gesanctioneerde personen de tegoeden daadwerkelijk kunnen verkrijgen. Ook de erkenning en tenuitvoerlegging van een arbitraal vonnis kunnen daaronder vallen.

Ruime uitleg

Het verbod en het begrip “ter beschikking gesteld” worden ruim uitgelegd. Het gaat om alle handelingen waardoor de gesanctioneerde persoon daadwerkelijk de beschikkingsbevoegdheid krijgt, zonder dat een bepaalde juridische kwalificatie nodig is (Möllendorf, Afrasiabi). Het doel is omzeiling van de bevriezing te voorkomen (Bank Sepah, EM System).

Criteria als aanwijzing

De Afrasiabi-criteria (handelen in naam, onder zeggenschap of in opdracht, met het voornemen tot gebruik ten behoeve van de gelijste persoon) en de SH-criteria (de tegoeden kunnen worden doorgegeven, of er is beschikkingsbevoegdheid via juridische of financiële banden) zijn slechts relevante omstandigheden. Als ze ontbreken, is onrechtstreekse terbeschikkingstelling daarmee niet uitgesloten.

Toepassing

De Houthi’s hebben parallelle bestuursstructuren opgezet, claimen zeggenschap over het ministerie en YOGC, gebruiken de website van YOGC, lijken oliemaatschappijen opdrachten te kunnen geven en richtten ook verzoeken aan DNO. Personen die door hen gemachtigd zijn, zouden zich daardoor kunnen voordoen als gerechtigd tot de tegoeden. Of dat feitelijk mogelijk is, moet de nationale rechter beoordelen.

Ontstaat er een vermoeden van zeggenschap bij rivaliserende aanspraken op zeggenschap?

Nee. Het enkele feit dat gesanctioneerde personen en de wettige regering zich beide op zeggenschap over een overheidsentiteit beroepen, betekent niet dat de gesanctioneerde personen geacht worden die entiteit te controleren. De rechter moet het risico beoordelen op basis van voldoende concrete, nauwkeurige en onderling samenhangende aanwijzingen.

Dat de wettige regering niet samenwerkt met de gesanctioneerde personen is wel relevant, maar sluit het risico niet automatisch uit. De rechter moet ook kijken naar concrete maatregelen van de regering en de betrokken entiteit die daadwerkelijk kunnen voorkomen dat de gesanctioneerde personen of hun gemachtigden de betaling verkrijgen.

Wanneer is het risico groot genoeg?

Een louter hypothetisch risico is niet voldoende. Politieke onzekerheid of speculatie over mogelijke invloed kan op zichzelf geen betalingsverbod dragen. Het risico moet worden onderbouwd met objectieve materiële gegevens over de middelen die gesanctioneerde personen hebben om de tegoeden te verkrijgen. De kans dat het risico zich verwezenlijkt, moet bovendien voldoende groot zijn om het verbod te rechtvaardigen. Alle omstandigheden tellen mee, ook maatregelen die het verkrijgen van de tegoeden kunnen tegengaan.

Die begrenzing is belangrijk omdat een te ruime toepassing ook de rechtmatige begunstigde kan treffen. Het Hof waarschuwt dat een betalingsverbod dat alleen berust op de aanspraak van de Houthi-beweging op zeggenschap, onevenredig kan zijn en zelfs de doelstellingen van de sanctieregeling kan ondermijnen.

Wie moet het risico aantonen?

De partij die vernietiging van een arbitraal vonnis verzoekt door te stellen dat betaling in strijd is met de sanctieregels, moet haar stelling onderbouwen. Zij moet voldoende concrete, nauwkeurige en samenhangende aanwijzingen aanvoeren waaruit op het eerste gezicht een niet te verwaarlozen kans blijkt dat de tegoeden gesanctioneerde personen ten goede komen. Pas als daaraan voldaan is, moeten de begunstigden informatie geven waarmee het risico rechtens genoegzaam kan worden uitgesloten. Van hen kan niet worden verlangd dat zij het negatieve bewijs leveren dat er helemaal geen risico bestaat dat tegoeden onrechtstreeks ter beschikking worden gesteld.

Als het dossier ernstige twijfel laat bestaan, kan de nationale rechter binnen de toepasselijke procesregels nadere informatie en documenten opvragen, met inachtneming van hoor en wederhoor.

Wat betekent dit voor betalingen aan niet-gesanctioneerde partijen?

Het arrest maakt duidelijk dat een betaling aan een niet-gesanctioneerde partij niet automatisch buiten het sanctieregime valt. Het toetsingskader wordt in dit opzicht verruimd. Zeggenschap of handelen in opdracht is niet langer de enige route naar onrechtstreekse terbeschikkingstelling. De kern is of de gelijste persoon de tegoeden daadwerkelijk kan verkrijgen. Dat is vooral van belang voor betalingen aan entiteiten in gebieden met rivaliserende gezagsstructuren, en niet alleen in Jemen. De concrete betaalroute, de feitelijke mogelijkheid om de tegoeden te verkrijgen en de effectiviteit van beschermende maatregelen zijn bepalend.

Tegelijkertijd wordt overcompliance ook begrensd. De preventieve aard van sancties rechtvaardigt geen blokkade op basis van een hypothetisch risico. Rechters moeten werken met objectieve gegevens en een voldoende grote waarschijnlijkheid.

Op het gebied van bewijslast, maakt het Hof een sprong door een soort bewijsvermoeden te hanteren. Dit kan van belang zijn in vernietigings- en exequaturprocedures, waar strijd met de openbare orde vanwege sancties wordt aangevoerd.